تبلیغات
[ سیستانیان,سیستانیها,سیستانیان وسیستان کهن ترازتاریخcb:blog_page_title]

آداب ورسوم عیدفطردربین سیستانیهای گلستان ومازندران درگفتگوبامدیربنیادنیمروز

آداب ورسوم عیدفطردربین سیستانیهای گلستان ومازندران درگفتگوبامدیربنیادنیمروز

 

آداب ورسوم عیدفطردربین سیستانیهای گلستان ومازندران درگفتگوبا مدیربنیادنیمروز

عید فطر از مهمترین اعیاد مذهبی مردم ایران در هر منطقه ای با آداب و رسوم و تشریفات خاص خود برگزار می شود. سیستانی های گلستان ومازندران هم با سنت های مخصوص خود این عید را گرامی می دارند.

عیدفطر یكی ازروزهای پر فیض و بركت الهی است كه در بین مسلمانان سیستانی چه در سیستان وچه در گلستان وهرکجاکه بودوباش داشته باشند هم با آئین‌های خاصی همراه است، سیستانیهای ساکن در گلستان یا گلستانیهای سیستانی تبار(به گفته بنیادنیمروز)معتقدند: این آئین‌‌ها كه از اجداد آنان به ‌ارث رسیده، مجموعه ‌ای از اخلاق و كردار اسلامی است كه از آیات قرآن كریم وتعالیم بلنداسلامی وفرهنگ غنی گذشتگان نشأت گرفته است.درآستانه عیدسعیدفطربه سراغ محمدآذری محقق فرهنگ عامه اقوام گلستان رفتیم وگفتگویی با ایشان انجام دادیم که خلاصه ی آن از نظرتان خواهد گذشت.

وی در خصوص عیدفطرگفت:عید فطر یکی از دو عید بزرگ اسلامی است که در روز اول ماه شوال آن را جشن می گیرند. مسلمانان پس از یک ماه روزه و عبادت پروردگار، چشم به راه این روز بزرگ هستند و با برپایی آیین های خاص این روز، به اصطلاح ماه رمضان را بدرقه می کنند. در این روز، روزه حرام است و این روز نماز مخصوصی دارد که اکثر مسلمانان نماز عید فطر را به جماعت می خوانندبه گفته محمدۀذری محقق فرهنگ عامه اقوام :سیستانیهااعتقاد دارند که شب عید فطر همه اعضای خانواده باید در کنار هم باشند و با هم افطار کنند. افرادی که در شهر زندگی می کنند در روز عید به روستای محل تولد خود می روند و با پوشیدن لباس نو وبخصوص لباس سنتی ومحلی این روز را جشن می گیرند. یکی دیگر از نشانه های عید فطر دربین گلستانیهای سیستانی تبار وسیستانیهای مازندران, رفتن به زیارت اهل قبور و دادن آش نذری است. همچنین مردم خیر سیستانی در این روز به ایتام و فقرا نیز کمک می کنند. مدیربنیادنیمروزافزود: مردم در روز عید فطر در مساجد جمع شده و نذورات خود را پخش می کنند و با تشکیل مجامع مردمی اقدام به فعالیت‌های منسجم نیکوکاری و اطعام ایتام و مستضعفان می کنند.. سیستانیان در این روز غذاهای محلی خود را به عنوان نذری در قبرستان ها پخش می کنند. پخت غذاهای سنتی و شیرینی‌های محلی به مناسبت نخستین سالگرد فرد متوفی خانواده و توزیع آن در بین افراد مستمند از دیگر آداب و رسوم سیستانی های گلستان ومازندران در روزعیدسعیدفطر می باشد.

سیستانیهاهمانند سایر مسلمانان در روز عید فطر علاوه بر نماز عید فطرکه به جا می‌آورند و با دادن فطریه به یاری نیازمندان می پردازند؛آنها همچنین پس از نماز به دیدار خانواده‌هایی که به تازگی عزادار شده اند می‌روند و به آنها تسلیت می‌گویند: ازمحمدآذری در خصوص چگونگی اطلاع از فرارسیدن عیدفطرسوال کردم که ایشان گفتند:پیشینه رویت هلال ماه در روستاهای سیستان وروستاهای سیستانی نشین در شمال کشور حکایت‌های جالبی دارد. پیش از اینکه رادیو و تلویزیون وارد جامعه ایران شود، روستاییان برای رویت هلال ماه به پشت بام ها می رفتند و ساعت ها منتظر می‌ماندند. بزرگترها بعد از رویت هلال ماه رمضان، به چهره یك كودك معصوم یا یك فرد مومن و نمازخوان نگاه می‌كردند و اعتقاد داشتند كه نگریستن به صورت آدمهای بی‌نماز و روزه‌خوار، خوش یمنی درپی نخواهد داشت. نگاه كردن به‌آیینه و فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد (ص) بعد از رویت هلال ماه هنوز هم به عنوان یك رسم در بین پیرمردان سیستانی، مرسوم است. در سالیان اخیر ، درسیستان ودر بین سیستانیهای گلستان ومازندران وسمنان هم مانند سایرهموطنان وهمشهریان عزیز, پایان ماه مبارک رمضان توسط هیئت‌های استهلال و رویت ماه شوال نیز به وسیله دستگاه‌ها و ابزارهای نجوم مشخص و از طریق رسانه ها به مردم اعلام می‌شود .محمدآذری محقق فرهنگ عامه اقوام در خصوص شباهت ها وتفاوت های آداب ورسوم سیستانیهادرشهرها وروستاهای مختلف می گوید:سیستان به دلیل گستردگی جغرافیایی وگوناگونی خرده فرهنگ ها,همانگونه که در گویش وادای کلمات تفاوت هایی در زبان سیستانی وجود داردگاه تفاوت های جزئی نیز در برخی اداب ورسوم سیستانیها بسته به این که در کدام منطقه سیستان بودوباش وسکونت داشته اند دیده میشودمثلا درعیدسعیدفطرعلاوه بر نظافت منازل، خرید لباس نو، تهیه شیرینی و میوه های تازه فصل و برنامه ریزی برای دید و بازدید در این روزمی پردازند و این کارها از جمله مقدمات حلول عید سعید فطر و بزرگداشت آن در بین سیستانیها است. از قدیم الایام رسم بر این بوده است كه كسانی كه نذر و نیازی دارند با تهیه شیرینی، آن را در محل برگزاری نماز عید فطر و قبل ازاقامه نماز بین مردم توزیع می كردند. طبخ آش و توزیع آن در صبحگاه عید بین مردم از دیگر آداب و رسوم قدیمی این روز در بین سیستانیهاست.

در بین زنان سیستانی نیز رسم است كه در روز عید سعید فطر بصورت دسته جمعی به خانه فردی كه جلسات ختم قرآن مجید در طول ماه مبارك رمضان در منزل او برگزار شده است می روند و با دادن هدیه و شیرینی، از او تقدیر می كنند.که عموما زنان سادات وزنان بزرگان طایفه وروستاکه به انها (بی بی )گفته میشودوبه شدت مورد احترام اهالی هستند این کلاس ها را برگزار می کنند. همچنین عده ای با تهیه و بسته‌بندی آجیل مشكل گشا بعد از نماز مغرب روز عید به قصد نیت و طلب حاجت به مسجد می روند و پس از اقامه نماز مغرب بین زنان نمازگزار تقسیم می كنند.

محمدآذری در خصوص نان ها وشیرینی های مخصوص عیدفطرگفت:سیستانیها در تمامی اعیاد وجشن ها یک سری شیرینی ونان ها را تهیه می کنند که برخی مانند(نان برکت یا نان سال)ویژه عید نوروز است وبرخی مثل چلبک وقلیقی در اکثر جشن ها تهیه میشود وی خاطرنشان کرد:یكی از آداب و رسوم مردم سیستان به ویژه در روستاها آماده سازی خمیر توسط زنان برای پخت نان با تنور هیزمی و كلوچه خرمایی محلی است.وی بیان كرد: در این روز زنان شادی كنان با تهیه كلوچه و پخت غذای محلی سفره خود را در كنار خانواده برای اطعام نیازمندان و فقرا پهن می كنند.براساس تحقیقات بنیادنیمروزکانون فرهیختگان سیستانی ,قربانی كردن دام یا حتی یك مرغ زنده در بین مردم از جایگاه ویژه ای برخوردار است به طوری كه مردم معتقدند بعد از یك ماه بندگی و تطهیر در درگاه الهی باید با ریختن خون این مهمانی را به پایان برد تا از شر شیطان و هوای نفس دور ماند.این قربانی کردن ریشه در اعتقادات کهن سیستانیان دارد که برای اطلاعات بیشتربه سایت نیمروزانلاین دات کام یروید.

به گفته مدیرمسول روزنامه گلستان نو:یکی دیگرازکارهای بزرگی که بزرگان ومعتمدین سیستانی در هرکجای ایران اسلامی که بود وباش دارنددر اعیادبه آن پایبندهستند,بحث اصلاح بین مردم وآشتی دادن انسانهایی هست که خدای ناکرده بین انها کدورتی وجود دارد .وی افزود: همچنین مردم در این روز به دید و بازدید مشغول می شوند و صله رحم را به بهترین شكل پاس می دارند، در این روز بزرگان سعی می كنند در قوم و طایفه خود نقش میانجیگری را به بهترین شكل ایفا كرده و كسانی كه از هم دلخور هستند یا قهر، آشتی دهند.وی خاطرنشان کرد: حضور درمنزل خانواده ای كه به تازگی عزیزی را از دست داده است از دیگر رسوم سیستانیهاست.در تمام اعیاد رفتن به خانواده شهدا وبخصوص همسایه ای که عزیزی را ازدست داده واولین عید(عیداول)بعداز فوتش می باشد بعنوان یک اولویت اساسی در زندگی اجتماعی سیستانیان است.

آذری افزود براساس بررسیهای کارشناسان بنیادنیمروزیک رسمی نیزتحت عنوان(کیسه برکت) وجود داشته است که جناب جهانتاب وخسروی ازمحققین و فرهیختگان سیستان به آن اشاره کرده اندوآن موضوع کیسه برکت است که انشاالله همانند بحث رمضونیکه توسط بنیادنیمروز وخانه فرهنگ وهنر وبزرگان حسینیه سیستانیها این رسم نیز در بین سیستانیهای گلستان ومازندران احیا خواهد شد.كیسه بركت نیز از دیگر رسوم مردم است كه در منطقه سیستان رسمیت دارد به طوری كه بزرگان روستا چه مرد و چه زن با دوختن یك كیسه به جمع آوری نذورات، كفاره و فطریه مردم مشغول می شوند كه آن ها را در اختیار فقرا و نیازمندان قرار دهند.

آذری در توضیح آمادگی سیستانی ها برای عید فطر، گفت: این اقوام سه روز قبل از فرا رسیدن عید فطر به نظافت و خانه تکانی می پردازند و لباس های جدید تهیه می کردند؛ در این روز نان های روغنی به نام «قلیفی» و کلوچه های محلی پخته و بین همسایه ها و خویشاندان توزیع می شود.وی افزود: مردمان سیستان در روز عید فطر بعد از خواندن نماز صبح حمام رفته و لباس نو با رنگ های روشن بر تن می كنند به طوری كه معتقدند كه در یك ماه رمضان با زدودن تیرگی ها به استقبال عید فطر باید رفت.وی ادامه داد: در روز عید فطر تمام مردم روستا وشهردر مکانی که به منظور اقامه نماز عید در نظر گرفته شده حضور یافته و پس از خواندن نماز و پرداخت فطریه، فرارسیدن عید فطر را به یکدیگر تبریک گفته و به خانه های اقوام و آشنایان می روند. البته در اینجا چنداولویت وجود داردمثلا ابتدا به منزل بزرگان وسادات وشهدا وهمسایه وفامیلی که عزیزی را از دست داده اند می روند

در حال حاضر نخستین کار سیستانیهای گلستان ومازندران وسمنان در روز عید فطر، همانند سایر مسلمانان پرداختن زکات فطریه است و از زمان‌های قدیم رسم بر این بوده که روز عید فطر، زکات فطریه را قبل از برآمدن خورشید به متولیان تقسیم و توزیع آن یا به خانواده‌های نیازمند می‌رساندند.اکنون نیز علی رغم زندگی ماشینی جداکردن فطریه در شب عید یا قبل از رفتن به نماز عید از حساسیت های خانواده های سیستانی در سرتاسر ایران می باشد

محقق فرهنگ عامه اقوام گلستانبا تکیه برکارکردهای آداب ورسوم سیستانیها در مناسبت های مختلف گفت:آداب ورسومی که از نیاکان ما برایمان به ارث رسیده است دارای کارکردهای مختلفی است مثلا در همین عید فطر علاوه بر نظافت منزل ولباس نو,پخت غذا وشیرینی مخصوص ؛ما سیستانیها به فکر همسایه ومراودات اجتماعی هم هستیم وبه دیدارخانواده شهدا وهمسایه ای که عزیزی از دست داده ویا خواندن نماز جماعت و..در بعدخانوادگی نیز رسمی دارند که باعث استحکام وشیرینی عواطف وتعاملات درون خانوادگی میشود.آذری ادامه داد:خرید لباس وفرستادن عیدی برای نامزد در اعیادیکی از رسومات پر رمز وراز سیستانی هاست تهیه لباس نو پیش از عید برای عروس و داماد از طرف خانواده یک امر قطعی است که باید انجام شود.

حنا کردن دست اطفال به خصوص کودکان کوچکتر یکی دیگر از سنت‌های مردم سیستانی در بخش هایی از سیستان است که بنابه تحقیقات بنیادنیمروزدر آن با حنا بر دست کودکان راحنامی کنند. عید فطر و عید قربان برای سیستانیان اهمیت زیادی دارد چرا که بعد از یک ماه روزه‌داری و راز و نیاز با خدا، مردم جشن می‌گیرند و آنها از ابتدای ماه رمضان برای خود سفارش دوخت لباس را می‌دهند و بزرگترها با دادن عیدی به کوچکترها آنان را خوشحال کرده و همچنین بزرگترها از یکدیگر حلالیت می‌طلبند.

با پایان نماز عید فطر و خواندن دعا بصورت دسته جمعی، نمازگزاران بخصوص آشنایان، اقوام و خویشاوندن همدیگر را در آغوش گرفته و طلب بخشش و حلالیت می نمایند. سیستانیهای گلستان ومازندران عقیده دارند: اگر کسی در طول سال مرتکب خطایی شده با طلبیدن حلالیت از یکدیگر در این روز بزرگ، خداوند تمام گناهان او را می بخشد. محقق فرهنگ عامه سیستانیها خاطرنشان کرد که بررسیهای کارشناسان ما نشان می دهد که در گذشته ها که هامون پرآب وسیستان سرسبز بوده است پس از پرداخت زکات فطریه و اقامه نماز عید فطر این روز را در دامان طبیعت و بیرون از منزل سپری میکردند

بعضی از خانواده‌ها هم پس از استراحت، به دیدار اقوام و بزرگان می‌روند و بدین گونه هم دیداری تازه می‌کنند و هم صله رحم بر جای می‌آورند.دید و بازدیدها دربین سیستانیها درروز عید فطر تا پاسی از شب ادامه دارد و مردمی که یک ماه روزه دار بوده و به سبب روزه گرفتن شاید کمتر فرصت دیدار یکدیگر را داشتند از فرصت استفاده کرده و به دید و بازدید می‌پردازند. معمولا تمام ساکنان هر روستا با یکدیگر قوم و خویش هستند و به همین سبب هیچ خانه ای بدون دید و بازدید عید نمی ماند حتی اگر از اقوام و خویشان هم نباشند.

به طور کلی در بین سیستانیها وبخصوص سیستانیهای سمنان وگلستان ومازندران در روز عید فطر کمک به فقیران و بی‌نوایان، سرکشی و مساعدت یتیمان، هدیه به دوستان و خردسالان، آشتی با دل گرفت‌گان، تبریک گفتن عید به همسایگان از جمله آدابی است که مردم این خطه از ایران اسلامی بر جای می‌آورند و پایان یک ماه روزه داری و توفیق و لذت عبادت در بارگاه احدیت را با یکدیگر تقسیم می‌کنند.در روز عید فطر سفره های غذا در تمام خانه های روستاهای سیستان وعشایر وهامون نشین ها پهن بوده و درب این خانه ها نیز به روی همه باز است و هر که به در این خانه ها آید بدون این که نام و نشانش پرسند به داخل دعوتش می کنند و از طعامی که بر روی سفره چیده شده؛ به او نیز می دهند.واین روحیه در هرکجا که اکنون نوادگانشان سکنی دارند رواج دارد.حضور بر سر مزار درگذشتگان از دیگر رسوم مردم است، آنان به مزار می روند و عید را به درگذشتگان خود تبریک می گویند و خرما، کلوچه محلی و شکلات بر سر مزار توزیع می کنند.وباقرائت قران ودعابرایشان طلب غفران می کنند.

 

ماه رمضان در سیستان و دربین سیستانیهای گلستان ومازندران جایگاه ویژه ای دارد و مردم این دیار نیز با انجام کامل سنت ها و آئین های خود به استقبال آن می روند.محمدآذری مدیربنیادنیمروزومحقق فرهنگ عامه معتقداست:وقتی به آداب ورسوم عیدفطر نگاه می کنیم می بینیم که در بعد فردی بحث نظافت ولباس نو خریدن,در بعد اجتماعی بحث کمک به دیگران وپرداخت فطریه؛در بعد خانوادگی بحث خرید عیدی ولباس برای نامزد ودر بعدفرهنگی موضوع حلالیت گرفتن وتقدیراز کسی که به ما قران اموزش داده است و..همگی اینها نشانگر تیزبینی وهوشمندی نیاکانمان وهویت فرهنگی وغنی بودن فرهنگ وریشه هایمان است وهرگوشه مراسم را نگاه کنیم احترام وتوجه به همسایه موج می زند وماباید این را نصب العین خود کنیم وبیشتر ازگذشته مراقب اطرافیان وهمسایگان خود باشیم.(گفتگوازخبرنگارما)